Η ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
H Χημεία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου άρχισε να διδάσκεται το 1992 με τη δημιουργία Τομέα Χημείας, ο οποίος ήταν ενταγμένος στο Τμήμα Φυσικών Επιστημών. Το 1994 ο Τομέας Χημείας δέχθηκε τους πρώτους φοιτητές, ενώ τα πρώτα πτυχία Χημείας απονεμήθηκαν τον Ιούνιο του 1998. Τα προγράμματα Μάστερ και Διδακτορικού στη Χημεία άρχισαν να λειτουργούν επίσημα το 1998 και επέδειξαν αξιοσημείωτο δυναμισμό οδηγώντας στην ερευνητική καταξίωση του Τμήματος. Ο Τομέας Χημείας μετεξελίχθηκε σε ανεξάρτητο Τμήμα τον Φεβρουάριο του 2000. Το 2003 το Τμήμα Χημείας μετακόμισε στα νέα κτήρια της Σχολής Θετικών και Εφαρμοσμένων Επιστημών στην Πανεπιστημιούπολη.

Από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011, υφίσταται το νέο πρόγραμμα σπουδών με τρεις νέες κατευθύνσεις, οι οποίες καταλήγουν σε ισότιμο Πτυχίο Χημείας με έμφαση (α) στη Βιολογική Χημεία, στη (β) Χημεία Τροφίμων και Περιβάλλοντος και (γ) στη Χημεία των Υλικών.

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ
Η Χημεία είναι μια από τις βασικές θετικές επιστήμες και έχει ως αντικείμενο τη μελέτη των μετατροπών της ύλης μέσω χημικών αντιδράσεων (συνθετική χημεία), αλλά και την ταυτοποίηση της χημικής δομής της ύλης (αναλυτική χημεία), ενώ παράλληλα αποτελεί βασικό πυλώνα για πλήθος άλλων επιστημών, όπως η Ιατρική και οι Επιστήμες της Υγείας, οι Επιστήμες του Περιβάλλοντος και οι πλείστοι τομείς της Μηχανικής. Για την επίτευξη των στόχων της η Χημεία έχει αναπτύξει συνθετικές και αναλυτικές μεθοδολογίες, αλλά και μια ευρύτατη θεωρητική βάση. Επί πλέον η Χημεία συνεργάζεται στενά με όλες τις άλλες θετικές επιστήμες για την επίλυση δύσκολων διεπιστημονικών προβλημάτων.

Η Χημεία έχει προσφέρει στην ανθρωπότητα ένα τεράστιο εύρος φαρμάκων για την καταπολέμηση των ασθενειών, νέα καύσιμα, νέα υλικά, τεχνητές ίνες, πλαστικά, απορρυπαντικά, εντομοκτόνα κ.ά. που έχουν σε μεγάλο βαθμό καθορίσει το σύγχρονο πολιτισμό. Τα τελευταία χρόνια, μπροστά στο φάσμα της επικίνδυνης κλιματικής αλλαγής η Χημεία πρωτοστατεί στον αγώνα για την ανάπτυξη νέων εναλλακτικών πηγών ενέργειας, φιλικών προς το περιβάλλον, με τεχνολογίες όπως είναι η αξιοποίηση του ηλιακού φωτός σε νέες φωτοηλεκτροχημικές κυψελίδες και η καταλυτική μετατροπή της βιομάζας σε υδρογόνο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα η Χημεία διερευνά και κατανοεί τους μοριακούς μηχανισμούς των διεργασιών της ζωής και τις χημικές αντιδράσεις στα βιολογικά συστήματα, συντελώντας τα μέγιστα στην ανάπτυξη της Μοριακής Βιολογίας και της Ιατρικής. Η Χημεία μελετά τέλος τη ρύπανση του περιβάλλοντος, στην προστασία του οποίου συνεισφέρει όχι μόνο καταγράφοντας τα διάφορα είδη ρύπανσης, αλλά και αναπτύσσοντας νέες αντιρρυπαντικές τεχνολογίες.

Η Χημεία αποτελεί επομένως επιστήμη-κλειδί για τον σύγχρονο πολιτισμό και η ανάπτυξή της σε μια χώρα αποτελεί άμεσο δείκτη του δυναμισμού της κοινωνίας και της οικονομίας.

ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ
Σκοπός του Τμήματος είναι η προαγωγή της επιστημονικής γνώσης και έρευνας στη Χημεία και η παραγωγή πτυχιούχων υψηλού επιπέδου. Οι απόφοιτοι στελεχώνουν την τοπική βιομηχανία, κυριότερα τη χημική βιομηχανία (πλαστικά, φάρμακα, τρόφιμα, ποτά, ξυλεία, οικοδομικά υλικά, απορρυπαντικά, καλλυντικά κ.ά.), ιδιωτικές εταιρείες προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, κρατικές υπηρεσίες και την εκπαίδευση, και στηρίζουν την τεχνολογική ανάπτυξη της Κύπρου. Νέες θέσεις εργασίας για εξειδικευμένους χημικούς δημιουργούνται συνεχώς μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω των αναγκών αναβάθμισης του ελέγχου ποιότητας καταναλωτικών αγαθών και τροφίμων και στενότερης παρακολούθησης της περιβαλλοντικής μόλυνσης, των ραδιενεργών υλικών και των χημικών αποβλήτων. Παράλληλα, η αγορά εργασίας για τους χημικούς θα μεγαλώσει ακόμα περισσότερο, όταν η βιομηχανική πολιτική στραφεί προς νέες βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας. Για την πλήρωση των αναγκών της νέας, τεχνολογικά εξελισσόμενης Κύπρου, το Τμήμα Χημείας έχει δημιουργήσει ένα πλήρες και σύγχρονο πρόγραμμα σπουδών, συμβατό με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά, το οποίο παράγει άρτια εκπαιδευμένους επιστήμονες, ικανούς να αντιμετωπίσουν τις σύγχρονες προκλήσεις της Χημείας.

Η Χημεία είναι μια ευρύτατη επιστήμη με πολλούς κλάδους και με υψηλού βαθμού εξειδίκευση, η οποία επιτυγχάνεται σε μεγάλο βαθμό στο μεταπτυχιακό επίπεδο. Οι περισσότεροι απόφοιτοι ενός Τμήματος Χημείας προχωρούν σήμερα σε μεταπτυχιακές σπουδές, ενώ η ανάγκη εξειδίκευσης γίνεται ολοένα και επιτακτικότερη. Το Τμήμα Χημείας από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του επέδειξε πνεύμα πρωτοπόρο. Προσαρμοζόμενο άμεσα στις σημερινές ανάγκες της χημικής εκπαίδευσης και στα αιτήματα της κοινωνίας και της αγοράς εργασίας, το Τμήμα Χημείας άλλαξε το πρόγραμμα σπουδών του κατά το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011, εισάγοντας τρεις νέες κατευθύνσεις σε περιοχές της Χημείας, που θεωρούνται οι σημαντικότερες για την ανάπτυξη της ανθρώπινης κοινωνίας τον 21ο αιώνα.

Οι τρεις νέες κατευθύνσεις, στη Βιολογική Χημεία, στη Χημεία Τροφίμων και Περιβάλλοντος και στη Χημεία των Υλικών, έχουν σχεδιασθεί με την εξής φιλοσοφία:
(α) Να καταλήγουν σε ισότιμο Πτυχίο Χημείας, ώστε όλοι οι απόφοιτοι του Τμήματος να έχουν τα ίδια δικαιώματα στην αγορά εργασίας.
(β) Να διατηρούν το υψηλό επίπεδο, που καταξίωσε το Τμήμα κατά τα πρώτα έτη της ύπαρξής του και να προσφέρουν πλήρη βασική εκπαίδευση σε όλους τους σημαντικούς τομείς της Χημείας.
(γ) Να βασίζονται στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς Πιστωτικών Μονάδων (ECTS -European Credit Transfer System).
 

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ
Το Τμήμα Χημείας προσφέρει τρία παράλληλα προγράμματα σπουδών με ειδίκευση σε: α) Βιολογική Χημεία, β) Χημεία Υλικών Τροφίμων και Περιβάλλοντος γ) Χημεία Υλικών και δίνει σε φοιτητές άλλων τμημάτων τη δυνατότητα απόκτησης δευτερεύοντος πτυχίου ειδίκευσης στη Χημεία (Minor Degree in Chemistry).

Νέα προπτυχιακά προγράμματα στη Χημεία με κατευθύνσεις

Τα προγράμματα σπουδών στις τρεις κατευθύνσεις της Χημείας είναι βασισμένα στο ECTS και περιλαμβάνουν:
(α) εισαγωγικά μαθήματα στη Χημεία, Φυσική, Μαθηματικά και Πληροφορική (1ο και 2ο εξάμηνο), (β) βασικά μαθήματα για το πτυχίο Χημείας, όπως Αναλυτική Χημεία, Ανόργανη Χημεία, Οργανική Χημεία, Φυσικοχημεία, Βιοχημεία (3ο–6ο εξάμηνο) και (γ) ειδικά μαθήματα που αφορούν την κάθε διακριτή κατεύθυνση του πτυχίου Χημείας (7ο και 8ο εξάμηνο). Για την απόκτηση πτυχίου Χημείας, απαιτείται η συμπλήρωση 240 μονάδων ECTS.
 
Η διδασκαλία της Χημείας γίνεται στο θεωρητικό επίπεδο με διαλέξεις, που συμπληρώνονται από σεμινάρια και φροντιστηριακές ασκήσεις. Η Χημεία είναι, ωστόσο, πειραματική επιστήμη και, ως εκ τούτου, το πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος δίνει μεγάλη έμφαση στα εργαστηριακά μαθήματα (οκτώ εργαστήρια των 6-7 ECTS), τα οποία είναι αυτόνομα, δηλαδή η βαθμολογία τους δεν συμψηφίζεται με αυτήν των αντίστοιχων θεωρητικών μαθημάτων. Η ολοκλήρωση του πτυχίου Χημείας απαιτεί τη συμπλήρωση 10 μονάδων ECTS σε ξένη γλώσσα και τη συμπλήρωση άλλων 20 μονάδων ECTS με τέσσερα μαθήματα ελεύθερης επιλογής από τρεις τουλάχιστον σχολές του Πανεπιστημίου, όπως προβλέπεται από τους σχετικούς κανόνες. Οι φοιτητές πρέπει να δώσουν γραπτές τελικές εξετάσεις σε κάθε μάθημα. Η βαθμολογία του κάθε μαθήματος συμπληρώνεται, κατά περίπτωση, με κατ'οίκον εργασίες, ενδιάμεσες εξετάσεις (προόδους), βιβλιογραφικές εργασίες ή εργαστηριακές εκθέσεις. Υπάρχουν προαπαιτούμενα μαθήματα σε μια σειρά συναφών μαθημάτων (π.χ. Ανόργανη Χημεία Ι, ΙΙ και III) στις περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η παρακολούθηση ενός μαθήματος χωρίς την επιτυχή παρακολούθηση του προηγούμενου μαθήματος της σειράς (δείτε το σχετικό πίνακα).
 
Όπως προαναφέρθηκε, τα τρία νέα προγράμματα σπουδών καλύπτουν όλη τη βασική Χημεία, τον λεγόμενο «κορμό» της Χημείας, στα πρώτα τρία έτη σπουδών, στη διάρκεια των οποίων τα μαθήματα είναι κοινά για όλους. Με τον τρόπο αυτόν διασφαλίζεται ότι όλοι οι απόφοιτοι θα έχουν ισότιμα προσόντα για την αγορά εργασίας. Η διαφοροποίηση των τριών προγραμμάτων επιτελείται στο 4ο έτος σπουδών, στη διάρκεια του οποίου τα μαθήματα είναι διαφορετικά για τις τρεις κατευθύνσεις, και προσδίδουν στους αποφοίτους ένα σημαντικό πρώτο επίπεδο εξειδίκευσης σε τρεις σημαντικές περιοχές της Χημείας, χωρίς, σε καμιά περίπτωση, να μπορούν να υποκαταστήσουν την εξειδίκευση, που επιτυγχάνεται στο μεταπτυχιακό επίπεδο.
 
Οι διαφοροποιήσεις των τριών προγραμμάτων μεταξύ τους έχουν ως εξής: (α) Στο 6ο εξάμηνο σπουδών, στην κατεύθυνση της Βιολογικής Χημείας, διδάσκεται το μάθημα της Βιοοργανικής Χημείας, ενώ στην κατεύθυνση της Χημείας Τροφίμων και Περιβάλλοντος διδάσκεται η Χημεία Τροφίμων, και στην κατεύθυνση της Χημείας Υλικών διδάσκεται η Χημική Τεχνολογία και (β) Στο 4ο έτος σπουδών, διδάσκονται διαφορετικά μαθήματα σε κάθε κατεύθυνση. Συγκεκριμένα: Στην κατεύθυνση της Βιολογικής Χημείας διδάσκονται η Εισαγωγή στη Μικροβιολογία, το Εργαστήριο Βιοχημείας, τα Ειδικά Κεφάλαια Φασματοσκοπίας, η Βιοαναλυτική Χημεία, η Βιοανόργανη Χημεία, η Φαρμακευτική Χημεία και η Υπολογιστική Χημεία. Στην κατεύθυνση της Χημείας Τροφίμων και Περιβάλλοντος, διδάσκονται η Βιοαναλυτική Χημεία, η Περιβαλλοντική Χημεία, το Εργαστήριο Χημείας Τροφίμων και Περιβάλλοντος, η Βιοανόργανη Χημεία, τα Ειδικά Κεφάλαια Φασματοσκοπίας, Μέθοδοι Ανάλυσης και Ποιοτικός Έλεγχος Τροφίμων, Υπολογιστική Χημεία. Τέλος, στην κατεύθυνση της Χημείας Υλικών, διδάσκονται η Χημεία Επιφανειών, το Εργαστήριο Χημικής Τεχνολογίας, τα Ειδικά Κεφάλαια Φασματοσκοπίας, η Εισαγωγή στην Υπερμοριακή Χημεία, η Οργανομεταλλική Χημεία, η Χημεία Πολυμερών και η Κατάλυση.
 
Η διπλωματική εργασία (9 ECTS) κατέχει ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα σπουδών και για τις τρεις κατευθύνσεις του πτυχίου Χημείας. Οι φοιτητές εργάζονται επί δύο εξάμηνα, στο 4ο έτος σπουδών, υπό την επίβλεψη ενός μέλους του ακαδημαϊκού προσωπικού του Τμήματος, με κύριο έργο τους τη μελέτη ενός από τα ειδικά θέματα που τους προτείνονται, και που πρέπει να εντάσσονται στην κατεύθυνση του πτυχίου, στο οποίο είναι γραμμένος ο κάθε φοιτητής. Κατά τη διάρκεια αυτής της μελέτης, οι φοιτητές μαθαίνουν να εργάζονται αυτόνομα και να λύνουν εργαστηριακά προβλήματα επί καθημερινής βάσης, να διερευνούν, να μελετούν και να αναλύουν τη διεθνή βιβλιογραφία, να
δίνουν σεμινάρια στους συμφοιτητές τους με τρόπο σαφή και κατανοητό και να παρουσιάζουν τα αποτελέσματα και συμπεράσματα που προκύπτουν. Αν και η διπλωματική εργασία δεν χρειάζεται να είναι απαραίτητα πρωτότυπη, εντούτοις αναμένεται ότι οι φοιτητές θα ασχοληθούν με πρωτότυπα ερευνητικά θέματα, τα οποία άπτονται των ενδιαφερόντων των επιβλεπόντων καθηγητών.